Iemand stuurt je een screenshot waarop staat dat een betaling is gelukt. Het logo klopt, het bedrag klopt en zelfs het tijdstip ziet er betrouwbaar uit. Er is alleen één probleem: het geld komt nooit aan.
Screenshots zijn al jaren makkelijk te bewerken. Maar met generatieve AIAI, oftewel Artificial Intelligence of kunstmatige intelligentie, is technologie waarmee computers taken kunnen uitvoeren die normaal gesproken menselijk denkwerk vereisen. Denk aan het herkennen van... Meer en andere toegankelijke tools is het nog makkelijker geworden om geloofwaardige nepbeelden te maken. Een bankoverschrijving, vliegticket, WhatsApp-gesprek, klantreview of terugbetalingsbevestiging kan er levensecht uitzien zonder ooit echt te hebben bestaan.
Daarmee verandert ook de waarde van een screenshot als ‘bewijs’. Wat je op een scherm ziet, is niet altijd wat er daadwerkelijk is gebeurd.
Waarom een screenshot geen bewijs is
Een screenshot is uiteindelijk een afbeelding. Je ziet wat er op een bepaald moment op een scherm zou hebben gestaan, maar niet waar die informatie vandaan komt. Een screenshot kan zijn bijgesneden of aangepast, maar ook volledig zijn nagemaakt. En daar heb je dankzij AIAI, oftewel Artificial Intelligence of kunstmatige intelligentie, is technologie waarmee computers taken kunnen uitvoeren die normaal gesproken menselijk denkwerk vereisen. Denk aan het herkennen van... Meer helemaal geen technische kennis meer voor nodig.
Daarom is een screenshot op zichzelf minder betrouwbaar dan bijvoorbeeld een transactienummer, originele bevestigingsmail of informatie die je rechtstreeks in je bank-, boekings- of klantaccount kunt controleren.
Voor cybercriminelen is juist dat verschil interessant: een geloofwaardige afbeelding kan voldoende zijn om iemand snel te laten handelen.
Hoe nep-screenshots worden gebruikt
Stel, je verkoopt een telefoon via een online marktplaats. De koper stuurt een screenshot waarop staat dat het geld is overgemaakt. Je ziet jouw naam, het juiste bedrag en een melding dat de betaling is voltooid. Dus: je verstuurt de telefoon. Pas later ontdek je dat er nooit geld is binnengekomen.
Dit is een nep-screenshot (bron: Reddit)
Bijvoorbeeld als een romancefraudeur screenshots opstuurt van een vliegticket sturen om te ‘bewijzen’ dat een bezoek echt gepland staat.
Of in een WhatsApp-groep over cryptoCrypto is een afkorting voor cryptocurrency, wat digitale valuta betekent die gebruik maakt van cryptografie om transacties te beveiligen. Cryptocurrencies, zoals Bitcoin, Ethereum en vele... Meer, daarin kunnen screenshots van enorme winsten je overtuigen om ook geld te investeren. En een frauduleuze webshop kan afbeeldingen van enthousiaste klantreviews gebruiken om betrouwbaar over te komen.
De rode draad is steeds hetzelfde: de screenshot moet vertrouwen creëren, zodat jij iets doet voordat je de informatie zelf controleert.
Eerst controleren, dan vertrouwen
Gelukkig hoef je geen expert in beeldmanipulatie of AIAI, oftewel Artificial Intelligence of kunstmatige intelligentie, is technologie waarmee computers taken kunnen uitvoeren die normaal gesproken menselijk denkwerk vereisen. Denk aan het herkennen van... Meer te zijn om jezelf beter te beschermen. De belangrijkste stap is verrassend eenvoudig: controleer belangrijke informatie bij de bron.
Krijg je een screenshot van een betaling? Open zelf je bankapp en controleer of het geld daadwerkelijk is ontvangen. Gaat het om een boeking? Zoek die zelf op bij de luchtvaartmaatschappij of het hotel. Beweert iemand dat je geld is teruggestort? Controleer je rekening in plaats van de afbeelding.
Gebruik daarbij altijd de officiële app of website, of contactgegevens die je zelf hebt opgezocht. Klik niet op een link die degene die je probeert te overtuigen meestuurt.
Een screenshot kan bij een conflict nog steeds nuttig zijn als ondersteunend materiaal. Bewaar daarnaast originele e-mails, transactiereferenties, ordernummers en andere informatie die rechtstreeks uit de betreffende dienst afkomstig is.
Ook de AI Act speelt hierop in
Sinds 2 augustus 2026 gelden nieuwe transparantieverplichtingen uit artikel 50 van de Europese AI Act. Zo moeten aanbieders van bepaalde generatieve AI-systemen ervoor zorgen dat AI-gegenereerde of gemanipuleerde content machine-leesbaar kan worden herkend. Bij bepaalde toepassingen moet zichtbaar worden aangegeven dat bijvoorbeeld beeld, audio of tekst met behulp van AIAI, oftewel Artificial Intelligence of kunstmatige intelligentie, is technologie waarmee computers taken kunnen uitvoeren die normaal gesproken menselijk denkwerk vereisen. Denk aan het herkennen van... Meer is gemaakt of gemanipuleerd. Zo moet het makkelijker worden om echte content van door AIAI, oftewel Artificial Intelligence of kunstmatige intelligentie, is technologie waarmee computers taken kunnen uitvoeren die normaal gesproken menselijk denkwerk vereisen. Denk aan het herkennen van... Meer gemaakte content te onderscheiden.
Maar ook met zulke regels blijft één principe belangrijk: een kwaadwillende zal een oplichting natuurlijk niet vrijwillig als nep bestempelen.
Screenshots zijn dus niet waardeloos. Ze kunnen laten zien wat iemand heeft gezien en een nuttig startpunt zijn voor verder onderzoek. Maar zie een screenshot als aanwijzing, niet als bewijs. De echte bevestiging haal je bij de bron.
